Yönetmelik Detayı

26 Temmuz 2024 CUMA Resmî Gazete Sayı : 32613 KURUL KARARI Devlet Muhasebesi Standartları Kurulundan: DEVLET MUHASEBESİ STANDARDI (DMS 37) ORTAK ANLAŞMALAR Amaç 1. Bu Standardın amacı, ortak olarak kontrol edilen anlaşmalarda payı olan kuruluşlar tarafından yapılacak malî raporlamanın ilkelerini düzenlemektir. 2. Bu Standart, ortak kontrolü tanımlamakta, ortak anlaşmaya taraf olan kuruluşların ortak anlaşmanın türünü belirlemesini ve bu türe uygun olarak hak ve sorumlulukları muhasebeleştirmesini gerekli kılmaktadır. Kapsam 3. Malî tablolarını tahakkuk esasına göre hazırlayan ve sunan bir kuruluş, ortak anlaşmanın türünün belirlenmesinde ve hak ve sorumlulukların muhasebeleştirilmesinde bu Standardı uygular. 4. Bu Standart, ortak anlaşmaya taraf olanlarca uygulanır. Tanımlar 5. Bu Standartta geçen kavramlar aşağıdaki anlamlarda kullanılır: Ayrı Araç: Kuruluşların tüzel kişiliğine sahip olup olmadığına bakılmaksızın ayrı tüzel kişi kuruluşlar ya da böyle olduğu kabul edilen kuruluşlar da dâhil olmak üzere, ayrı olarak tanımlanabilir malî yapıdır. Bağlayıcı Anlaşma: Sözleşmelerden kaynaklanan hakları veya diğer yasal hakları içeren ve taraflar arasında uygulatılabilir hak ve sorumlulukları düzenleyen anlaşmadır. Ortak Anlaşma: İki ya da daha fazla tarafın ortak kontrole sahip olduğu anlaşmadır. Ortak Anlaşma Tarafı: Ortak anlaşma üzerinde ortak kontrole sahip olup olmadığına bakılmaksızın, anlaşmaya katılan taraftır. Ortak Faaliyet: Ortak kontrole sahip tarafların ilgili varlıklar üzerinde haklara ve yükümlülüklere ilişkin sorumluluklara sahip oldukları ortak anlaşmadır. Ortak Faaliyet Katılımcısı: Ortak faaliyet üzerinde ortak kontrole sahip taraftır. Ortak Girişim: Ortak kontrole sahip tarafların, net varlıklar üzerinde haklarının bulunduğu ortak anlaşmadır. Ortak Girişimci: Ortak girişim üzerinde ortak kontrole sahip olan taraftır. Ortak Kontrol: Kontrolün bağlayıcı anlaşma yoluyla paylaşılmasıdır. Bu kontrol, sadece ilgili faaliyetlere ilişkin kararların kontrolü paylaşan tarafların oy birliği ile mutabakatını gerektirdiği durumlarda vardır. Diğer standartlarda tanımlanan kavramlar, bu Standartta aynı anlamları ile kullanılmıştır. Aşağıdaki kavramlar bireysel malî tablolar, konsolide malî tablolar ya da iştirakler veya ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartlarda tanımlanmıştır: • Faydalar, • Kontrol, • Özkaynak yöntemi, • Güç, • Koruyucu haklar, • İlgili faaliyetler, • Bireysel malî tablolar ve • Önemli etki. Bağlayıcı Anlaşma 6. Bağlayıcı anlaşmalar çeşitli yollarla ortaya çıkabilir. Bağlayıcı anlaşma, taraflar arasında gerçekleştirilen bir sözleşme veya belgelenmiş görüşmelerdir. Ayrıca, düzenleyici otoriteler de sözleşmeye bağlı anlaşmalara benzer şekilde, kendi başlarına ya da taraflar arasındaki sözleşmelerle bağlantılı olarak uygulatılabilir anlaşmalar oluşturabilir. Ortak Anlaşmalar 7. Ortak anlaşma, iki ya da daha fazla tarafın ortak kontrole sahip olduğu anlaşmadır. 8. Ortak anlaşma aşağıdaki özelliklere sahiptir: 1) Taraflar, bağlayıcı bir anlaşma ile sınırlandırılmıştır. 2) Bağlayıcı anlaşma, ortak kontrolü iki ya da daha fazla tarafa vermektedir. 9. Ortak anlaşma, ortak faaliyet ya da ortak girişimdir. Ortak Kontrol 10. Ortak kontrol, bir anlaşmanın kontrolünün paylaşılmasıdır ve yalnızca ilgili faaliyetlere ilişkin kararların, kontrolü paylaşan tarafların oybirliğiyle mutabakatını gerektirmesi durumunda ortaya çıkar. Kontrolün paylaşımına bağlayıcı bir anlaşma yoluyla karar verilmiş olabilir. 11. Anlaşmaya taraf olan kuruluş; bağlayıcı anlaşmanın tarafların tümüne veya bir kısmına birlikte kontrol hakkı verip vermediğini değerlendirir. Anlaşmanın birlikte kontrolü, tarafların tümü veya bir kısmının anlaşmadan sağlanan faydaları önemli ölçüde etkileyen ilgili faaliyetleri yönetmek amacıyla birlikte hareket etmek zorunda olmaları halinde ortaya çıkar. 12. Tarafların tümünün veya bir kısmının anlaşmayı birlikte kontrol ettiği belirlendiğinde ortak kontrol, ancak ilgili faaliyetlere ilişkin kararların, kontrolü paylaşan tarafların oy birliği ile mutabakatını gerektirdiği durumlarda ortaya çıkar. 13. Ortak anlaşmada, hiçbir taraf anlaşmayı tek başına kontrol etmez. Anlaşmanın ortak kontrolüne sahip bir taraf, diğer tarafların veya tarafların bir kısmının söz konusu anlaşmayı kontrol etmesini engelleyebilir. 14. Tarafların tümünün ortak kontrole sahip olmaması durumunda bile bir anlaşma, ortak anlaşma olabilir. Bu Standart, ortak anlaşmanın ortak kontrolüne sahip taraflar (ortak faaliyet katılımcıları veya ortak girişimciler) ile ortak anlaşmaya katılmakla birlikte ortak anlaşmanın ortak kontrolüne sahip olmayan tarafları birbirinden ayırmaktadır. 15. Kuruluş, tarafların tümünün mü yoksa bir kısmının mı anlaşmanın ortak kontrolüne sahip olduğunu değerlendirmede tüm durum ve koşulları dikkate alarak karar verir. 16. Kuruluş, durum ve koşulların değişmesi halinde, anlaşmaya ilişkin ortak kontrole sahip olmaya devam edip etmediğini yeniden değerlendirir. Ortak Anlaşma Türleri 17. Kuruluş, dâhil olduğu ortak anlaşmanın türünü belirler. Ortak anlaşmanın, ortak faaliyet ya da ortak girişim olarak sınıflandırılması, anlaşmaya taraf olanların sahip oldukları hak ve sorumluluklara bağlıdır. 18. Ortak anlaşmanın ortak faaliyet ya da ortak girişim olduğunu değerlendirmeye ilişkin kararı kuruluş verir. Kuruluş, dâhil olduğu ortak anlaşmanın türünü anlaşmadan doğan hak ve sorumluluklarını dikkate alarak belirler. Anlaşmanın yapısal ve hukuki biçimine, anlaşmadaki taraflarca üzerinde mutabakat sağlanan hükümlere ve ilgili olduğu hallerde diğer durum ve koşullara bakılarak söz konusu hak ve sorumluluklar değerlendirilir. 19. Taraflar, bazı durumlarda, bir veya daha fazla faaliyetin yürütülmesine ilişkin genel hükümlere yer veren çerçeve bir anlaşma düzenleyebilir. Çerçeve anlaşma, tarafların, anlaşmanın bir bölümünü oluşturan belirli faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla farklı ortak anlaşmalar oluşturmasını düzenleyebilir. Söz konusu ortak anlaşmalar aynı çerçeve anlaşmayla ilgili olsa dahi, tarafların çerçeve anlaşmada yer verilen farklı faaliyetleri yürütürken sahip oldukları hak ve sorumluluklar farklıysa, bu anlaşmaların türleri farklı olabilir. Dolayısıyla, taraflar aynı çerçeve anlaşmanın bir bölümünü oluşturan farklı faaliyetleri üstlendiklerinde, ortak faaliyetler ve ortak girişimler bir arada ortaya çıkabilir. 20. Kuruluş, durum ve koşulların değişmesi halinde, dâhil olduğu ortak anlaşma türünün değişip değişmediğini değerlendirir. Ortak Anlaşma Taraflarının Malî Tabloları Ortak Faaliyetler 21. Ortak faaliyet katılımcısı, ortak faaliyetteki payına ilişkin aşağıdaki unsurları malî tablolarına yansıtır: 1) Ortak olarak elde bulundurulan varlıklardaki payı da dâhil olmak üzere varlıkları, 2) Ortak olarak katlanılan yükümlülüklerdeki payı da dâhil olmak üzere yükümlülükleri, 3) Ortak faaliyetten kaynaklanan çıktıya ilişkin payının satışından doğan geliri, 4) Ortak faaliyet tarafından çıktının satışından elde edilen toplam gelirden kendine düşen payı ve 5) Ortak olarak katlanılan giderlerdeki payı da dâhil olmak üzere giderleri. 22. Ortak faaliyet katılımcısı ortak faaliyetteki payıyla ilgili varlıkları, yükümlülükleri, gelirleri ve giderleri ilgili Devlet Muhasebesi Standartları çerçevesinde muhasebeleştirir. 23. Kuruluş, kamu sektörü birleşmeleri konulu standartta tanımlandığı şekliyle faaliyette bulunan bir ortak faaliyetten pay edinmesi halinde, önceki iki paragraf uyarınca söz konusu payın büyüklüğüne bağlı olarak, kamu sektörü birleşmeleri konulu standarttaki ve diğer Devlet Muhasebesi Standartlarındaki kuruluş birleşmelerinin muhasebeleştirilmesine ilişkin tüm ilkeleri uygular ve edinimlerle ilgili olarak diğer Devlet Muhasebesi Standartlarının açıklanmasını istediği bilgileri açıklar. Bu hüküm, yürütülen faaliyetlerin bir faaliyeti olarak ortak faaliyetin ilk payının ve ilâve paylarının ediniminde uygulanır. 24. Ortak faaliyete katılmakla birlikte ortak faaliyetin ortak kontrolüne sahip olmayan bir taraf, söz konusu ortak faaliyetle ilgili varlıklar üzerinde haklara ve yükümlülüklere ilişkin sorumluluklara sahip olması durumunda, anlaşmadaki payını bu başlık altındaki paragraflar uyarınca muhasebeleştirir. Ortak faaliyetle ilgili varlıklar üzerinde haklara yükümlülüklere ilişkin sorumluluklara sahip olmaması durumunda ise ortak faaliyetteki payını uygun olan Devlet Muhasebesi Standartları çerçevesinde muhasebeleştirir. Ortak Girişimler ve 25. Ortak girişimci, ortak girişimdeki payını yatırım olarak malî tablolara yansıtır ve iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartta belirlenen özkaynak yönteminin uygulamasından muaf tutulmadığı sürece bu yatırımı, söz konusu Standart uyarınca Özkaynak yöntemine göre muhasebeleştirir. 26. Ortak girişime katılmakla birlikte ortak girişimin ortak kontrolüne sahip olmayan taraf, ortak girişim üzerinde önemli etkiye sahip olmadığı sürece anlaşmadaki payını malî araçlar konulu standart uyarınca muhasebeleştirir. Önemli etkiye sahip olması durumunda, söz konusu payını iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standart çerçevesinde muhasebeleştirir. Bireysel Malî Tablolar 27. Ortak faaliyet katılımcısı veya ortak girişimci bireysel malî tablolarında: 1) Bu standardın ortak faaliyetler başlığındaki paragraflar (son paragraf hariç) uyarınca ortak faaliyetteki payını ve 2) Bireysel malî tablolar konulu standart uyarınca ortak girişimdeki payını muhasebeleştirir. 28. Ortak anlaşmaya katılmakla birlikte ortak anlaşmanın ortak kontrolüne sahip olmayan bir taraf, bireysel malî tablolarında: 1) Ortak faaliyetler başlığındaki son paragrafa uygun olacak şekilde ortak faaliyetteki payını ve 2) Ortak girişim üzerinde önemli etkiye sahip olmadığı sürece malî araçlar konulu standart uyarınca, önemli etkiye sahip ise bireysel malî tablolar konulu standart uyarınca, ortak girişimdeki payını muhasebeleştirir. Yürürlük Tarihi ve Diğer Hususlar 29. Bu Standart, 05/03/2010 tarihli ve 27512 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ortak Girişimlerdeki Paylar'a ilişkin 8 numaralı Devlet Muhasebesi Standardı (DMS 8)'nı yürürlükten kaldırmıştır. 30. Bu Standart, Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) Kamu Sektörü Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayınlanan ve 2024 yılının Temmuz ayı itibarıyla yürürlükte olan ortak anlaşmalar konulu standarttan (IPSAS 37) yararlanılarak hazırlanmıştır. 31. Bu Standart, Devlet Muhasebesi Standartları Kurulunun izni ve onayı olmadan çoğaltılamaz, çevirisi yapılamaz, dağıtılamaz ve yayımlanamaz. Kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz. 32. Bu Standart, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve ilgili kamu idarelerince uygulanmasına ilişkin düzenleme yapılmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.