Yönetmelik Detayı

25 Aralık 2025 PERŞEMBE Resmî Gazete KURUL KARARI Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan: Sayı : 33118 KURUL KARARI Karar Tarihi: 22/12/2025 Karar No: 75935942-050.01.04 - [01/38232] Konu: KFMS 45 Özkaynak Benzeri (Yatırım Hesapları Dâhil) 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 9'uncu maddesi uyarınca Katılım Finans Muhasebe Standartlarının mevzuatımıza kazandırılması amacıyla KFMS 45 "Özkaynak Benzeri (Yatırım Hesapları Dâhil)" Standardının yayımlanmasına karar verilmiştir Katılım Finans Muhasebe Standardı 45 Özkaynak Benzeri (Yatırım Hesapları Dâhil) Katılım Finans Muhasebe Standardı 45 Özkaynak Benzeri (Yatırım Hesapları Dâhil) Standardın Amacı 1. Bu standardın amacı, katılım finans kuruluşları (KFK/kuruluş) nezdinde yatırım yapılan yatırım hesapları ve benzeri araçlar gibi özkaynak benzeri olarak sınıflandırılan araçlara ilişkin finansal raporlama esaslarını belirlemektir. Özkaynak benzeri, "Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve (Revize)¹" (Kavramsal Çerçeve) doğrultusunda kuruluşun finansal tablolarının bir unsurudur. Standardın Kapsamı 2. 3. Bu standart, kavramsal çerçeveye uygun olarak kuruluş nezdinde tutulan özkaynak benzeri tanımını karşılayan tüm araçlara uygulanır, örneğin; a. Likidite yönetimi amacıyla diğer finansal kuruluşlar tarafından kısa vadeli (gecelik, yedi günlük veya bir aylık bazda) olarak açılan yatırım hesapları da dâhil olmak üzere, Mudârebe sözleşmelerine dayalı yatırım hesapları, b. Müşârekeye dayalı yatırım hesapları ve benzeri araçlar, c. Özkaynak veya yönetilen bilanço dışı varlık tanımını karşılamayan katılımcı yapılara dayalı sukuklar ve d. Vekâlet fonlarının Katılım Finans Muhasebe Standardı (KFMS) 31 "Yatırım Vekâleti (El-Vekâle Bi'l İstithmar)" Standardının 37'nci paragrafı gerekliliklerini karşılayan diğer özkaynak benzeri yatırım hesaplarının fonları ile toplulaştırılması sonucu ortaya çıkan yatırım hesapları. Bu standart aşağıdaki finansal nitelikteki araçlara ve sözleşmelere uygulanmaz: a. Kuruluşun ortaklarına ait özkaynak araçları, örneğin adi sermaye, b. İlgili KFMS2 kapsamında yatırım fonları için finansal raporlamaya tabi yönetilen yatırım fonları (kuruluştan bağımsız ayrı bir tüzel kişilik olarak), c. Yönetilen bilanço dışı varlıklar, örneğin bilanço dışı yatırım hesapları (kısıtlanmış Mudârebe sözleşmelerine dayalı) ve 2 (d) paragrafında belirtilenler dışındaki vekâlet ve yatırım vekâleti sözleşmeleri ve d. Cari hesaplar, Murabaha, emtia Murabahası, Teverruk veya benzeri diğer Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve (Revize) 2 KFMS 14 "Yatırım Fonları" Standardı Tanımlar 4. sözleşmeler gibi farklı türde yükümlülüğe dayalı hesaplar, mevduatlar veya araçlar. Bu standardın yorumlanması ve uygulanması amacıyla aşağıdaki tanımlamalar yapılmıştır: a. Vekilin ücreti: Vekâlet düzenlemesi durumunda vekile ödenen veya ödenecek olan sabit ücret ve (varsa) değişken ücretten oluşur; b. Birleştirilmiş vekâlet fonları: Vekil tarafından çok katmanlı bir yatırım düzenlemesi yoluyla yönetilen fonlardır. Bu fonlar, vekil tarafından yönetilen yatırım havuzuna diğer yatırım hesabı sahipleriyle birlikte Mudârebe esasına göre yatırılır³. C. Kontrol: İlgili KFMS4'de tanımlandığı gibidir. d. Cari hesap (Karz'a dayalı): Kuruluşun, talep edilmesi halinde aynı miktarda geri ödeme yapma koşuluyla aldığı, kâr amacı gütmeyen ve geri ödenmesi garanti edilen bir borçtur. e. Yatırım vekâleti aracı: Asilin kendisi adına yatırım yapmak için bir vekil tayin ettiği, fonlarla nasıl yatırım yapılacağına dair koşulların olduğu ya da olmadığı bir vekâlet türüdür. f. Yatırım havuzu: Riskleri ve getirileri (tamamen veya oransal olarak) ilgili özkaynak benzeri araç yatırımcıları tarafından sağlanan fonlara ilişkin farklı varlıklardan oluşan sanal bir işletme, bazı durumlarda da sanal raporlama birimidir. [Açıklama: yatırım havuzu, genel havuzun yanı sıra kuruluş tarafından oluşturulan diğer özel havuzları da kapsar]. g. Yatırım riski yedeği (YRY): FFK tarafından, temel olarak ilgili varlık ve yatırımlardan kaynaklanan (FFMS 30: Değer Düşüklüğü, Kredi Zararları ve Ekonomik Açıdan Dezavantajlı Taahhütler uyarınca muhasebeleştirilen değer düşüklüğü ve kredi zararlarından sonraki) gelecekteki olası zararlarla ilgili kredi riski, piyasa riski ve özkaynak yatırım riskine karşı paydaşları korumak amacıyla kâr ve zararı üstlenen yatırımcıların varlıklarından elde edilen gelirden ayrılan tutardır. h. Mudârebe: Emek ve sermayenin kâr odaklı ortaklığıdır. [Açıklama: Genel olarak, kuruluş bağlamında, sermaye sahibi olarak yatırım hesabı sahipleri ile Mudârib 3 FFMS 31 "Yatırım Vekâleti (El Vekâle Bi'l-İstithmar)" Standardının 37'nci paragrafı. 4 KFMS 44 "Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi" Standardının 5'inci paragrafı. 5 Sanal bir işletme, belirli bir paydaş grubuna ait ayrı bir varlık ve yükümlülük setinden oluşur ve ayrı bir tüzel kişilik teşkil etmez. olarak kuruluş arasında yürütülür. Kuruluş, yatırım hesabı sahiplerinin fonlarını kabul etmeye istekli olduğunu açıklar, kâr paylaşımı iki taraf arasında kararlaştırıldığı şekilde olur ve suistimal, ihmal veya kuruluş tarafından kararlaştırılan koşulların ihlalinden kaynaklanmadığı sürece zararlar fon sahibi tarafından karşılanır. Aksi durumda, bu tür zararlar kuruluş tarafından karşılanır.] 1. Bilanço içi katılımcı yatırım araçları (yatırım hesapları dâhil): Özellikle kısıtlanmamış yatırım hesapları dâhil olmak üzere, kuruluşun ilgili KFMS hükümleri doğrultusunda dayanak varlıkları kontrol ettiği (yatırım hesapları dâhil) bir katılımcı yatırım aracıdır; j. Katılımcı yatırım araçları: Bu standart kapsamında, yatırımcıların kârı paylaşma / alma ve zarar riskini üstlenme hakkına sahip olduğu ve katılım finans esas ve standartları doğrultusunda dayanak varlıklarda veya işletmede (genellikle yatırım havuzu olarak adlandırılır) kalan bir menfaat hakkına sahip olduğu tüm araçları (özellikle yatırım hesapları dâhil) içerir. k. Kâr dengeleme yedeği (KDY): Söz konusu paydaşlar (ve uygun olduğu şekilde hissedarlar) için belirli bir yatırım getirisi seviyesini korumak amacıyla kuruluş tarafından katılımcı yatırımcılara ait varlıklardan elde edilen gelirden ayrılan tutardır ve dolayısıyla getiri oranı riskini (yerinden edilmiş ticari risk dâhil) yönetmeye yönelik bir araçtır. 1. Özkaynak benzeri: Kuruluş tarafından kâr paylaşımı veya katılım esasına göre yatırım amacıyla alınan fonları temsil eden finansal tablo unsurudur. Özkaynak benzeri: i. Özkaynağın temel özelliklerine sahiptir, yani zararın meydana gelmesi durumunda (ihmal/kusur/sözleşme şartlarının ihlali kanıtlanmadıkça) kuruluş, kaybedilen fonları fon sağlayıcılara iade etmek mecburiyetinde değildir ve fon sağlayıcılar, dayanak varlıklar veya işletmelerde kalan hakları paylaşırlar, ii. Bazı yükümlülük özelliklerini barındırır, yani vadesi veya itfa/tasfiye gibi bir satım opsiyonu bulunur ve iii. Bazı spesifik özellikleri barındırır, yani fon sağlayıcıların hakları, kuruluşun tamamı üzerinde değil, yalnızca dayanak varlıklar veya işletmeyle sınırlıdır. Bunun yanı sıra, fon sağlayıcılar yalnızca ortaklara ait özkaynaklarla ilişkilendirilen belirli haklara sahip değildir. m. Yedek: İlgili kazançlardan veya dağıtılmamış kârlardan yapılan tahsilatlar yoluyla ayrılan özkaynak (pay sahiplerine ait veya kontrol gücü olmayan pay) veya özkaynak benzeri (kısıtlanmamış yatırım hesabı sahipleri gibi katılımcı paydaşlara ait) bileşenini ve söz konusu özkaynak veya özkaynak benzeri bakiyelerine yönelik çeşitli risklerin yönetilmesi yoluyla ilgili paydaşların yararına gerçekleştirilen değer düzeltmelerini ifade eder. Yatırım hesaplarının ve diğer araçların sınıflandırılması: Bilanço içi ve bilanço dışı Kuruluşun kontrolündeki varlıklar: Bilanço içi muhasebeye tabidir 5. 6. İlgili KFMS hükümleri uyarınca kuruluşun kontrolü altında bulunan bir katılımcı yapının dayanak varlıkları ve bunlara karşılık gelen katılımcı yatırım araçları bilanço içi kabul edilir. Bilanço içi varlıklar ve bunlara karşılık gelen katılımcı yatırım araçları, ilgili KFMS'ler' uyarınca uygun başlıklar altında sunulur. Kuruluş tarafından verilen kontrol kararı 7. 8. Katılımcı yatırım araçlarının (yatırım hesabı dâhil) bilanço içi olup olmadığına ilişkin karar, öncelikle kuruluşun söz konusu katılımcı yatırım araçlarının dayanak varlıkları üzerinde kontrol sahibi olup olmadığının belirlenmesine dayanmaktadır. Kuruluş, bir katılımcı yatırım aracının dayanak varlıklarının kendi kontrolü altında olup olmadığına ilişkin kararını, ilgili KFMS hükümlerine uygun olarak ve aşağıdaki faktörleri dikkate alarak verir: a. Mevcut fonlar tarafından sağlanan getiriler, b. Katılımcı yatırım araçları ile Ortaklara ait özkaynaklar arasında yapılan fon veya varlık transferleri, c. Yatırımların, kuruluşun yatırımları ile birleştirilmesi, d. Bu tür katılımcı yatırım araçlarının sahiplerine, nakit benzeri değerlerini aşan tutarlarda fonların iade edilmesi. Kuruluşun kontrolünde olmayan varlıklar: Bilanço dışı muhasebeye tabidir 9. İlgili KFMS hükümleri uyarınca, kuruluşun kontrolü altında olmayan bir katılımcı yapının dayanak varlıkları ve bunlara karşılık gelen katılımcı yatırım araçları bilanço dışı kabul edilir. Bu bilanço dışı varlıklar ve bunlara karşılık gelen katılımcı yatırım araçları, ilgili KFMS10 hükümlerine uygun olarak muhasebeleştirilir ve sunulur. 6 KFMS 44 "Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi" Standardı 7 KFMS 1 "Finansal Tablolarda Genel Sunum ve Açıklamalar (Revize)" Standardı 8 KFMS 44 "Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi" Standardı 9 KFMS 44 "Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi" Standardı 10 KFMS 46 "Yönetilen Bilanço Dışı Varlıklar" Standardı Özkaynak benzeri niteliğindeki yatırım havuzlarına varlıkların aktarılması 10. 11. Özkaynak benzeri niteliğindeki katılımcı yatırım araçları (bilanço içi yatırım hesapları dâhil) sınıflandırılarak bir veya birden fazla yatırım havuzunda bir araya getirilir. Her bir yatırım havuzunun farklı varlıklara, yükümlülüklere (nadir durumlarda), gelirlere (kazançlar dâhil) ve giderlere (zararlar dâhil) sahip olması gerekmektedir. Ayrıca, fon kaynakları da belirlenmeli, özkaynak benzerleri ve (varsa) ortaklara ait özkaynaklar dikkate alınmalıdır. 12. Ortaklara ait özkaynaklar, bir yatırım havuzuna ya doğrudan özkaynaklar (rezervler de dâhil olmak üzere) yoluyla ya da cari hesaplar gibi yükümlülükleri altında bulunan ve sahiplerinin tasarrufunda olan diğer fonlar yoluyla katkıda bulunabilir. Bir yatırım havuzunda ayrıca özkaynak benzeri ve/veya ortaklara ait özkaynaklar ile ilişkilendirilebilecek yedekler de bulunabilir. 13. Kuruluş, her bir katılımcı yatırım aracını ilk muhasebeleştirme sırasında belirli bir yatırım havuzuna tahsis eder (Bakınız: 15-21'inci paragraflar). Benzer şekilde, yeni bir finansman veya yatırım varlığı oluşturulduğunda, kullanılan (veya tahsis edilen) finansman kaynağına bağlı olarak, bu varlık derhal bir yatırım havuzuna veya ortaklara ait özkaynaklara tahsis edilir. 14. Özkaynak benzeri aracının veya dayanak varlıkların bir yatırım havuzundan diğerine transferi durumunda, varlıkların transferine ilişkin ilgili KFMS¹¹ hükümleri takip edilir. Muhasebeleştirme, ölçme ve finansal tablo dışı bırakma İlk kez finansal tablolara alma 15. Kuruluş, aşağıdaki kriterleri karşıladığında, özkaynak benzeri niteliğindeki katılımcı yatırım araçlarını finansal tablolarına alır: a. Kuruluş tarafından, özkaynak benzeri tanımına uyan ve hukuken icra edilebilir bir sözleşme kapsamında nakit veya nakit benzeri varlık temin edilmişse, b. Başka bir sözleşme kapsamında elde edilen ve doğrudan özkaynak benzeri olarak muhasebeleştirilmesi mümkün olmayan fonlar, ilgili KFMS12 hükümleri uyarınca özkaynak benzeri olarak muhasebeleştirilmeye uygun hale gelen özkaynağa aktarılmışsa veya özkaynak ile birleştirilmişse, c. İlgili sözleşmenin yürürlüğe girmesi için başka bir ön koşul bulunmuyorsa. 11 KFMS 47 "Yatırım Havuzları Arasında Varlıkların Transferi" Standardı 12 Örneğin, yatırım vekâleti kapsamında alınan fonlar, sınırsız yatırım hesaplarıyla birleştirilir. (Bakınız:. KFMS 31 "Yatırım Vekâleti (El Vekâle Bi'l-İstithmar)" Standardının 37 ve 38'inci paragrafları. 16. Özkaynak benzerinin ilk kez muhasebeleştirilmesi, sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihte alınan bedelin gerçeğe uygun değeri üzerinden yapılır. 17. Kuruluşun, özkaynak benzeri için aldığı fonları cari veya benzer bir hesapta geçici olarak tutması durumunda, özkaynak benzeri aşağıdaki tarihlerde muhasebeleştirilir: a. Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihte, b. Fonların yatırım havuzuna aktarıldığı tarihte. Dayanak varlıkların muhasebeleştirilmesi 18. Yatırım havuzu tarafından edinilen yeni varlıklar ve bunlara yapılan yatırımlar, kuruluşun muhasebe politikalarıyla uyumlu muhasebe politikaları uygulanarak ilgili KFMS'lere göre muhasebeleştirilir, ölçülür ve değerlemesi yapılır. 19. 20. 21. Diğer havuzlardan (veya ortaklara ait özkaynaklardan) transfer yoluyla edinilen varlıklar, katılım finans esas ve standartları¹³ ve ilgili KFMS¹4 hükümlerine uygun olarak geliştirilen ve tutarlı bir şekilde uygulanan muhasebe politikalarına göre muhasebeleştirilir, ölçülür ve değerlemesi yapılır. Bu tür transferler için muhasebeleştirme ve raporlama, bu standardın ve ilgili KFMS15'lerin hükümlerine göre yapılır. Kuruluş, düzenleyici hükümlere (likidite yönetimi kuralları dâhil) uymak amacıyla, yatırım havuzunda nakit (veya nakit benzeri) bulundurabilir. Sonraki ölçüm 22. 23. Özkaynak benzeri niteliğindeki katılımcı yatırım araçlarının sonraki ölçümü, dayanak varlıkların ve ilgili yatırım havuzunun performansına göre yapılır. İlk kez finansal tablolara alınan dönemsel bakiyelere genellikle aşağıdaki düzeltmeler yapılır: a. Dönem içinde alınan ek fonlar, b. Tahsis edilen ve yeniden yatırılan kâr payı, c. Dönem içinde geri çekilenler, elden çıkarılanlar ve vadesi gelenler, d. Değer düşüklükleri de dâhil olmak üzere, dönem içindeki net kârlar veya zararlar, 13 Bu tür varlık transferlerinin zamanlaması ve değerlemesi, ilgili katılım finans esas ve standartları, kurallar ve sözleşmesel düzenlemeler uyarınca alınan ticari kararlar olarak kabul edilir. 14 KFMS 47 "Yatırım Havuzları Arasında Varlıkların Transferi" Standardı 15 KFMS 47 "Yatırım Havuzları Arasında Varlıkların Transferi" Standardı e. Yedeklerden yedeklere yapılan transferler, f. Kuruluşun kâr/zarar payı veya (gerektiğinde sabit ya da değişken olarak belirlenen) ücret, net esasa göre. Net kâr veya zararın tespiti 24. 25. 26. 27. 28. Her bir yatırım havuzunun net kâr veya zararı, her bir havuz ayrı bir sanal raporlama birimi kabul edilerek, ilgili KFMS'ler doğrultusunda, Kuruluşun muhasebe politikaları (veya belirli durumlarda karşılıklı olarak mutabık kalınan muhasebe politikaları) uygulanarak hesaplanır. Kârın, Mudârib veya muadili sıfatıyla Kuruluşa tahsis edilmesinden önce yatırım havuzundan aşağıdakiler düşülür: a. İlgili KFMS16 hükümleri doğrultusunda, kâr dengeleme yedeği veya özkaynak benzeri için oluşturulmuş diğer özel yedeklere yapılan net tra [Metin uzunluk sınırı nedeniyle kesildi]