Yönetmelik Detayı

20 Temmuz 2022 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 31898 İLKE KARARI Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından: Toplantı Tarihi ve Sayısı : 01.07.2022 - 38 Karar Tarihi ve Sayısı : 01.07.2022-117 Toplantı Yeri ANKARA TABİAT VARLIĞI OLARAK BELİRLENECEK ANIT AĞAÇLARIN TESPİTİNE İLİŞKİN İLKE KARARI 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile 19.07.2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi gazetede yayımlanan Korunan Alanların Tespit Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik çerçevesince anıt ağaçların tespit edilmesine yönelik hususlar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir: Geçmiş ile günümüz, günümüz ile gelecek arasında köprü kurabilecek uzunlukta doğal ömre sahip olan ağaçlardan yaş, gövde çapı, tepe çapı ve boy itibariyle kendi türünün alışılagelmiş ölçülerinin çok üzerindeki boyutlara ulaşan; ya da, yöre tarihinde, mistik kültüründe ve folklorunda özel yeri bulunan ağaç ve bazı ağaç formundaki çalı türlerinin anıt ağaç olarak tanımlanmasına, A- ANIT AĞAÇLARIN SINIFLANDIRILMASI 1. Kültürel Anıt Ağaçlar: Yöre kültüründe olumlu veya olumsuz, gerçek veya hayal ürünü, mistik veya folklorik bir öyküye sahip olan veya ulusal tarihi olaylar ile özdeşleşmiş ve onlara tanıklık eden ağaçlardır. Kültürel anıt ağaçların; 1.1. Tarihi Anıt Ağaçlar: Tarihî bir olaya veya şahsiyete ait geçmişe tanıklık etmiş olan ağaçlar, 1.2. Mistik Anıt Ağaçlar: Dini bir inanışla yöre halkı tarafından yüceltilmiş olan ağaçlar, 1.3. Folklorik Anıt Ağaçlar: Halkın geçmişten gelen gelenek ve göreneklerinin dönemsel olarak da olsa civarında yaşatıldığı ya da yörede yaşanan çok üzücü veya sevindirici bir olaya tanıklık ettiği için halk arasında özel bir yeri olan ağaçlar, olarak tanımlanmasına, 2. Boyutsal Anıt Ağaçlar: Bulundukları yerde, yaş, boy, gövde ve tepe tacı gibi boyutsal özellikleri itibariyle kendi türünün alışılagelmiş ölçülerinin çok üzerindeki boyutlara ulaşmış, geçmiş ile günümüz, günümüz ile gelecek arasında köprü kurabilecek en az 100 yaşında ve doğal ömre sahip olan ağaçlar olarak tanımlanmasına, 3. Görsel Anıt Ağaçlar: Doğal görünümden esaslı şekilde sapma gösteren çatal, şamdan, kıvrık, yatay ve farklı gövde kaynaşması gibi dikkat çekici görsel özelliklere sahip olan ağaçlar olarak tanımlanmasına, B- ANIT AĞAÇLARIN TESPİT EDİLMESİNE DAİR HUSUSLAR 1. Boyutsal anıt ağaçların tespit edilmesi aşamasında türlerin yaş, gövde çapı, boy, tepe çapı, bulunduğu yer ve pozitif özelliklere bağlı değerlendirmelerin yapılmasına, 1.1. Yaş: Anıt ağaçların yaşının ağacın gövdesinde, yerden 130 cm yükseklikte uygun teknikte alınacak artım kalemine bağlı olarak yapılacak yıllık yaş halkası sayımıyla belirlenmesine, 1.2.Gövde Çapı: Yerden 130 cm yükseklikte gövde çevresi ölçüldüktenden sonra çıkan sonucun 3.14'e bölünmesi ile santimetre cinsinden değerin belirlenmesine, 1.3.Boy: Metre cinsinden belirlenmesine, 1.4.Tepe Çapı: Metre cinsinden belirlenmesine, 1.5.Bulunduğu Yer: Ağacın bulunduğu alanın niteliğine göre belirlenmesine (Orman, meşcere, grup, küme, tek kırsal, tek kent içinde gibi) 1.6.Pozitif Özellikler: Ağacın sahip olduğu yapısal özelliklerin bu kategoride değerlendirilmesine, 2. Bir ağacın kültürel anıt ağaç olarak tanımlanabilmesi için tarihi, mistik veya folklorik özeliklerden en az birine sahip olması gerekli olduğuna, kültürel özelliğin bulunmasının bir ağacı anıt ağaç olarak belirlemek için yeterli olacağına, bu durumda boyutsal özelliklere bağlı değerlendirme yapılmayacağına, ancak tespit fişinde ağacın boyutsal özelliklerinin belirtilmesine, 3. Bir ağacın görsel anıt ağaç olarak belirlenebilmesi için ağacın tanımda belirtilen yapısal özelliklerden birine sahip olması gerektiğine, görsel özelliğin bulunmasının bir ağacı anıt ağaç olarak belirlemek için yeterli olacağına, bu durumda boyutsal özelliklere bağlı değerlendirme yapılmayacağına, ancak tespit fişinde ağacın boyutsal özelliklerinin eksiksiz belirtilmesine, C- ANIT AĞAÇLARIN SEÇİMİ Kültürel "tarihî", "mistik" ve "folklorik" niteliği olan ağaçların türü, yaşı, boyu, gövde ve tepe çapı ne olursa olsun, doğrudan "anıt ağaç" olarak seçilmesine; kültürel niteliği olmayan ağaçların ise "boyutsal anıt ağaç" olarak seçilebilmeleri için, ağaca dair Şimdiki Anıtsal Değer (ŞAD) puanının hesaplanarak, Asgari Anıtsal Değer (AAD) ile mukayesesinin yapılmasına, Şimdiki anıtsal değer (SAD): Boy+ Gövde çapı+ Tepe çapı+ Yaş+ Bulunduğu yer+ Pozitif özelliklere göre belirlenecek puanların toplanması ile elde edilen değer olup, puanlamada ağacın boyutsal verilerine karşılık gelen değerin kullanılacağına, bu değerlerin ekte yer alan (Ek 4) "Anıt Ağaç Değerlendirme Tablosu" baz alınarak belirlenmesine, Asgari Anıtsal Değerin (AAD), her ağaç ve ağaç formundaki çalı türleri için standart olarak belirlendiği tablo 1,2,3'de belirtilen değerlerin kullanılmasına, (Ek 1, 2 ve 3). Bir ağacın boyutsal özelliklerine göre anıt ağaç olarak tespit edilebilmesi için Şimdiki Anıtsal Değerinin (ŞAD), bu ağacın ait olduğu takson için standart olarak belirlenmiş Asgari Anıtsal Değer (AAD) e, eşit veya bu değerden daha büyük olmasının zorunlu olduğuna, D- ANIT AĞAÇLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ Anıt ağaçların koruma alanları, ağacın tepe tacının tamamını kapsayacak şekilde UTM 3º ED 50 projeksiyon ve datumunda koordinatlandırılarak belirlenmesine ve, koruma alanının ve uygun ölçekli kadastral paftaya işlenmesine, m² cinsinden büyüklüğünün hesaplanarak gösterilmesine, koordinat listesi ve uygun ölçekli kadastral paſtaya işlenen koruma alanının ilgili Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu tarafından karar eki yapılmasına; anıt ağacın bulunduğu alana bağlı olarak koruma alanının tepe tacını tamamen kapsayacak şekilde belirlenmesine olanak sağlanmadığı durumlarda, yerinde yapılacak inceleme sonucunda, ağacın hayatiyetini koruyacak büyüklükte koruma alanının ilgili Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu üyeleri tarafından belirlenmesine; aynı alanda tepe çapı izdüşümü çakışan anıt ağaçlar için bütüncül koruma alanı belirlenebileceğine, bu iki durumda da koruma alanına esas koordinatların, UTM 3º ED 50 projeksiyon ve datumunda ölçekli krokide alansal olarak gösterilerek bu krokinin ve koordinat listesinin de Bölge Komisyonunca onaylanmasına, Belirlenen koruma alanı içerisinde ağacın kök yapısını, beslenmesini olumsuz etkileyebilecek ve taban suyunun kök sistemine ulaşmasını engelleyecek türden zemin kaplaması, kazı ve inşaii faaliyetlerin yapılmamasına; ağacın tepe, gövde ve kök yapılarına zarar verebilecek hiçbir faaliyete izin verilmemesine, bunların dışında koruma alanı içerisinde yapılmak istenen faaliyetlerin Bölge Komisyonları tarafından ağacın türü, bulunduğu alanın özelliği ve koruma alanı durumu kapsamında değerlendirilmesine; E- ANIT AĞAÇLAR VE TESCİLLİ AĞAÇ TOPLULUKLARI İÇİN TANITIM LEVHALARI Anıt ağaçlar ve daha önceden tescil edilmiş olan ağaç toplulukları için Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlü tarafından tasarlanacak tabelaların standart olarak kullanılmasına, F- 666 Sayılı Korunması Gerekli Tabiat Varlıklarından Anıt Ağaçların Tanımı ve Korunması İlke Kararının yürürlükten kaldırılmasına; Toplantıya katılan üyelerin oy birliği ile karar verilmiştir. -Ekler 1-Türkiye'nin Birinci Sınıf Orman Ağacı Türleri ile Meyve Ağacı Türleri 2- Türkiye'nin İkinci Sımıf Orman Ağacı Türleri ile Meyve Ağacı Türleri 3- Türkiye'nin Üçüncü Sınıf Orman Ağacı Türleri ile Meyve Ağacı Türleri 4- Anıt Ağaç Değerlendirme Tablosu 5-Kaynakça Ek 1: Birinci Snuf Orman ve Meyve Ağacı Türleri (Ortalama Boy 25 m.'den büyük) TÜRLER İğne Yapraklılar Kızılçam (Pinus brutia) Karaçam (Pinus nigra) Sarıçam (Pinus sylvestris) Toros sediri (Cedrus libani) Kafkas göknarı (Abies nordmanniana subsp. nordmanniana) AAD 18 21 21 30 13 Uludağ göknarı (Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana) Kazdağı göknarı (Abies nordmanniana subsp. equi-trojani) 13 13 Toros göknarı (Abies cilicica subsp. cilicica) Himalaya sediri (Cedrus deodara) Atlas sediri (Cedrus atlantica) Ladin (Picea orientalis) Geniş Yapraklılar Kestane (Castanea sativa) Kayın (Fagus orientalis) Saplı meşe (Quercus robur) Sapsız meşe (Quercus petraea) Macar meşesi (Quercus frainetto) Kasnak meşesi (Quercus vulcanica) 13 26 26 28 21 15 27 24 18 21 Istıranca meşesi (Quercus hartwissiana) Saçlı meşe (Quercus cerris) 21 24 Doğu çınarı (Platanus orientalis) 39 Dağ karaağacı (Ulmus glabra) 18 Ceviz (Juglans regia) 30 Yalankoz (Pterocarya pterocarpa) 21 Yaz ıhlamuru (Tilia platyphyllos) 18 Dişbudak (Fraxinus excelsior) 12 Sivri dişbudak (Fraxinus angustifolia) 12 Londra çınarı (Platanus x acerifolia) 39 Batı çınarı (Platanus occidentalis) 39 wwwww Tablo 2: Ikinci Sımıf Orman ve Meyve Ağacı Türleri (Ortalama Boy 11-25 m.) TÜRLER İğne Yapraklılar Fıstık çamı (Pinus pinea) 00000) Halep çamı (Pinus halephensis) Servi (Cupresus sempervirens) Boz ardıç (Juniperus excelsa) Kokar ardıç (Juniperus foetidissima) Porsuk (Taxus baccata) Geniş Yapraklılar Ova karaağacı (Ulmus minor) Felamur (Tilia rubra DC. subsp. caucasica) Günlük ağacı (Liquidambar orientalis) AAD 39 34 38 37 42 40 40 41 32 Çitlenbik (Celtis australis) 47 Gürgen (Carpinus betulus) 46 Firek (Ostrya carpinifolia Scop.) 34 Türk fındığı (Corylus colurna) 36 Tüylü meşe (Quercus pubesens) 37 Palamut meşesi (Quercus ithaburensis) 45 Lübnan meşesi (Quercus libani) 37 Pırnal meşesi (Quercus ilex) 22 Kafkas akçaağacı (Acer trautvetteri) 32 Çınar akçaağacı (Acer platanodies) 38 Beşparmak akçaağacı (Acer cappadocicum) Ova akçaağacı (Acer campestre) 30 19 Zeytin (Olea europaea) 42 Akdut (Morus alba) 27 Karadut (Morus nigra) 27 Manolya (Magnolia grandiflora) 40 Sakız ağacı (Pistacia lentiscus) 46 At kestanesi (Aesculus hippocastanum) 44 Gümüşi ıhlamur (Tilia tomentosa) 48 Tablo 3: Üçüncü Sınıf Orman ve Meyve Ağacı Türleri (Ortalama Boy 5-10 m.) TÜRLER İğne Yapraklılar Finike ardıcı (Juniperus phoenicea) Katran ardıcı (Juniperus oxycedrus) Geniş Yapraklılar İstiriç (Carpinus orientalis) Kara meşe (Quercus brantii) Makedonya meşesi (Quercus trojana) Kermes meşesi (Quercus coccifera) Taraklık akçaağacı (Acer hyrcanum) Tatar akçaağacı (Acer tataricum) Fransız akçaağacı (Acer monspessulanum) Menengic (Pistacia terebinthus) Çiçekli dişbudak (Fraxinus omus) Huş ağacı (Betula pendula Roth.) Tüylü huş (Betula litwinowii) Kızılağaç yapraklı huş (Betula medwediewii) Keçi boynuzu (Ceratonia siliqua) Erguvan (Cercis siliquastrum) Ahlat (Pyrus elaeagnifolia) Şimşir (Buxus sempervirens) AAD 28 28 41 54 54 44 38 38 38 64 64 51 41 28 61 64 64 42 NVnd Tablo k Anıt Ağaç Değerlendirme Tablosu VERİLECEK ÖĞELER EN BÜYÜK DEĞERLENDİRME BASAMAKLARI SINIFLARINA GÖRE AĞAÇLARA VERİLECEK PUANLAR L. SINIF 11. SINIF TULSINIF VERİLEN PUAN 5.0-7,5 0 0 10 8,0-10,0 0 0 10,5-15,0 () 6 15.5-20.0 0 13 20,5-25,0 () Boy (m) 20 25.5-30.0 3 20 30.5-35.0 6 35,5-40,0 9 20 40,5-45.0 12 45,5-50,0 16 > 50,0 m 20 <50 (0) 0 10 50-74 () 6 20 75-99 0 12 100-124 3 18 125-149 6 24 150-174 9 Gövde Çapı (cm) 30 175-199 12 30 200-224 15 225-249 18 30 250-274 22 275-299 26 > 300 30 <5,0 0 3 5,0-9,5 2 6 Tepe çapı (m) 10 10,0-14,5 4 15,0-19,5 7 10 >20 10 100-200 3 201-300 6 301-400 9 401-500 12 501-600 15 Tahmini Yaş (yıl) 30 601-700 18 701-800 21 801-900 24 901-1000 27 >1000 30 Bulunduğu Yer 10 Ormanda [ağaçlık çağındaki bir toplum içinde ve bulunduğu alan meşçereden (1 hektardan) büyük] Meşçerede (kırsal-kentsel alanda) Grupta (kırsal-kentsel alanda) Kümede (kırsal-kentsel alanda) Tek (kırsal alanda) Tek (kent içinde) 2 10 9 8 4 6 Diğer Pozitif Özellikleri 10 Ağaç için zorunlu yeişme ortam faktörlerinin korunması mümkün Sağlıklı En az bir anıtsal özelliği (boyu, çapı, yaşı gibi) bakımından dünyada veya Türkiye'de sayılı bir ağaç olması Özellikli (doğal halinin dışında kabuk, yaprak veya kozalak, dallanกาล. çatallanma gövde şekilnmesi vb. Hiçbiri 10 6 6 3 0 -Kaynak: 1-TS 13137 Anıt Ağaç Envanter, Seçim Kuralları ve İşaretleme Mart 2005. 2-Genç, M., Güner, Ş.T., Göller Bölgesinin Anıt Ağaçları, Isparta Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü Yayını, (2003) Isparta. 3- Genç, M. 2003: Anıt Ağaç ve Ağaç Toplulukları Tespiti ve Tescili Eylem Planı. 04.02.2003 tarihinde TC Orman Bakanlığına sunulan kişisel rapor.